Nattokinaza – co to jest, czym są jednostki FU i co mówią badania?

Nattokinaza jest enzymem powstającym podczas fermentacji soi wykorzystywanej do produkcji tradycyjnego japońskiego natto. W ostatnich latach stała się jednym z częściej omawianych składników suplementów enzymatycznych, a szczególnie dużo zainteresowania budzi wśród osób poszukujących informacji o układzie krążenia, prawidłowym przepływie krwi i procesach związanych z fibryną. Warto jednak od razu zaznaczyć, że zainteresowanie naukowe nattokinazą nie oznacza, że jest ona lekiem na zakrzepicę, nadciśnienie czy choroby układu sercowo-naczyniowego.

Badania nad nattokinazą rzeczywiście istnieją i część wyników jest interesująca, ale obraz naukowy pozostaje znacznie bardziej złożony niż można wywnioskować z wielu reklam suplementów. Niektóre badania kliniczne wskazują na wpływ nattokinazy na wybrane parametry związane z ciśnieniem tętniczym lub procesami fibrynolitycznymi, podczas gdy inne, większe i dłużej trwające badania nie wykazały istotnych korzyści w części ocenianych punktów końcowych. Dlatego w tym artykule oddzielamy to, co wiadomo o samym enzymie, od tego, co rzeczywiście udało się wykazać w badaniach na ludziach.

Co to jest nattokinaza?

Nattokinaza jest enzymem proteolitycznym należącym do grupy proteaz serynowych. Powstaje podczas fermentacji ugotowanych ziaren soi przez bakterie Bacillus subtilis var. natto. Proces ten jest podstawą produkcji natto – charakterystycznej japońskiej żywności o intensywnym zapachu, lepkiej konsystencji i bardzo długiej tradycji kulinarnej. Sam enzym został wyizolowany i opisany naukowo w latach 80. XX wieku, a od tego czasu stał się przedmiotem badań laboratoryjnych, eksperymentalnych oraz klinicznych.

Nazwa „nattokinaza” może sugerować jedną konkretną substancję o zawsze identycznych parametrach, ale w suplementach znaczenie ma między innymi jakość surowca, sposób produkcji oraz deklarowana aktywność enzymatyczna. Dlatego przy porównywaniu preparatów nie należy patrzeć wyłącznie na liczbę miligramów ekstraktu. Znacznie więcej mówi parametr aktywności enzymatycznej wyrażany najczęściej w jednostkach FU.

Co oznacza FU w nattokinazie?

FU, czyli Fibrinolytic Units, to jednostki używane do określania aktywności enzymatycznej nattokinazy. Nie należy traktować ich jak prostego odpowiednika miligramów. Dwa preparaty mogą zawierać podobną masę ekstraktu, ale różnić się deklarowaną aktywnością. Z tego powodu na etykiecie dobrej jakości produktu warto szukać zarówno ilości ekstraktu, jak i liczby FU przypadającej na kapsułkę lub porcję.

FU nie oznacza jednak automatycznie „siły działania w organizmie”. Jest to parametr opisujący aktywność enzymu oznaczaną laboratoryjnie. Wyższa liczba FU nie musi oznaczać, że wyższa dawka będzie odpowiednia dla konkretnej osoby. Szczególnie w przypadku enzymu, który jest badany w kontekście procesów krzepnięcia i fibrynolizy, większa ilość nie powinna być traktowana jako synonim lepszego suplementu.

Natto a nattokinaza – czy to jest to samo?

Nie. Natto jest produktem spożywczym otrzymywanym z fermentowanej soi, natomiast nattokinaza jest jednym z enzymów powstających podczas tego procesu. Samo natto zawiera również wiele innych składników, w tym białka, błonnik oraz witaminę K2. Suplement z oczyszczoną nattokinazą może natomiast mieć zupełnie inny skład niż porcja tradycyjnego natto.

To rozróżnienie jest szczególnie ważne w przypadku osób przyjmujących leki przeciwkrzepliwe. Natto jako żywność może zawierać znaczące ilości witaminy K2, co ma znaczenie zwłaszcza podczas terapii antagonistami witaminy K. Suplement nattokinazy nie powinien natomiast być traktowany jako zamiennik jakiegokolwiek przepisanego leku przeciwzakrzepowego.

Dlaczego nattokinaza interesuje naukowców?

Zainteresowanie nattokinazą wynika przede wszystkim z jej właściwości enzymatycznych obserwowanych w badaniach laboratoryjnych. Nattokinaza oddziałuje na fibrynę – białko uczestniczące w tworzeniu skrzepu. W badaniach eksperymentalnych analizowano również jej możliwy wpływ na kilka innych elementów układu krzepnięcia i fibrynolizy. Taki mechanizm jest interesujący biologicznie, ale sam mechanizm nie jest jeszcze dowodem na to, że suplement zapobiega zakrzepom albo chroni przed chorobami sercowo-naczyniowymi.

Właśnie dlatego znacznie większą wagę należy przywiązywać do badań klinicznych na ludziach niż do wyników uzyskiwanych w probówce lub na modelach zwierzęcych. W przypadku nattokinazy mamy już pewną liczbę takich badań, ale ich wyniki nie dają podstaw do traktowania jej jak leku.

Co mówią badania naukowe o nattokinazie?

Jednym z obszarów najczęściej badanych u ludzi jest ciśnienie tętnicze. W randomizowanym, kontrolowanym badaniu z 2008 roku uczestnicy z podwyższonym ciśnieniem otrzymywali 2000 FU nattokinazy dziennie przez osiem tygodni. W grupie stosującej nattokinazę odnotowano niewielkie obniżenie ciśnienia skurczowego i rozkurczowego w porównaniu z placebo. Podobny kierunek wyników obserwowano w późniejszym badaniu prowadzonym w Ameryce Północnej.

Trzeba jednak zachować odpowiednią perspektywę. Nowsza metaanaliza randomizowanych badań wskazała na statystycznie istotne, lecz stosunkowo niewielkie zmniejszenie ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Jednocześnie nie zaobserwowano jednoznacznych korzyści dotyczących wszystkich ocenianych parametrów metabolicznych, a autorzy zwracali uwagę na potrzebę dalszych badań. Nie jest więc właściwe przedstawianie nattokinazy jako naturalnego odpowiednika leków na nadciśnienie.

PMID 18971533 – Effects of nattokinase on blood pressure: a randomized, controlled trial.
PMID 27785095 – randomized, double-blind, placebo-controlled trial dotyczący ciśnienia.
PMID 39076715 – systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials.

Nattokinaza a krzepnięcie i fibrynoliza

Małe badanie typu double-blind crossover przeprowadzone na 12 zdrowych mężczyznach analizowało jednorazową dawkę 2000 FU nattokinazy. W ciągu kilku godzin po przyjęciu obserwowano zmiany części markerów związanych z fibrynolizą i krzepnięciem, między innymi D-dimerów, produktów degradacji fibryny i fibrynogenu, aktywności czynnika VIII oraz czasu APTT. Wyniki są interesujące z punktu widzenia fizjologii, ale badanie obejmowało zaledwie 12 osób i dotyczyło krótkiego okresu po pojedynczej dawce.

Nie można więc na jego podstawie stwierdzić, że nattokinaza zapobiega zakrzepom, leczy zakrzepicę czy może zastąpić farmakoterapię. Pokazuje ono przede wszystkim, dlaczego osoby przyjmujące leki wpływające na krzepnięcie powinny traktować ten suplement z większą ostrożnością niż typowy preparat witaminowo-mineralny.

PMID 26109079 – A single-dose of oral nattokinase potentiates thrombolysis and anti-coagulation profiles.

Czy nattokinaza chroni przed miażdżycą?

To dobry przykład pokazujący, dlaczego przy suplementach nie warto opierać się wyłącznie na mechanizmach działania. W dużym, randomizowanym badaniu obejmującym 265 osób bez klinicznych objawów choroby sercowo-naczyniowej uczestnicy otrzymywali 2000 FU nattokinazy albo placebo przez okres, którego mediana wyniosła około trzech lat. Badacze oceniali między innymi grubość kompleksu intima-media tętnicy szyjnej, sztywność tętnic oraz liczne parametry laboratoryjne.

Wynik był neutralny: suplementacja nattokinazą nie wpłynęła istotnie na progresję subklinicznej miażdżycy, ciśnienie tętnicze ani pozostałe oceniane parametry laboratoryjne w porównaniu z placebo. Jest to bardzo ważna informacja, ponieważ pokazuje, że obiecujące mechanizmy laboratoryjne nie zawsze przekładają się na zauważalne korzyści kliniczne.

PMID 33843667 – Nattokinase atherothrombotic prevention study: A randomized controlled trial.

Jak interpretować badania nad nattokinazą?

Najuczciwsze podsumowanie brzmi: nattokinaza jest interesującym biologicznie enzymem, dla którego istnieją zarówno badania mechanistyczne, jak i badania kliniczne na ludziach. Część wyników wskazuje na wpływ na wybrane parametry ciśnienia lub układu krzepnięcia, ale dowody nie są na tyle jednoznaczne, aby traktować suplement jako metodę leczenia lub profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego.

W Unii Europejskiej nattokinaza nie posiada autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego pozwalającego reklamować suplement jako produkt wspierający krążenie, rozpuszczający skrzepy czy chroniący przed zakrzepicą. Dlatego informacje o badaniach należy traktować jako materiał edukacyjny, a nie obietnicę działania konkretnego preparatu.

Nattokinaza a leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe

To najważniejsza część artykułu z punktu widzenia bezpieczeństwa. Ponieważ nattokinaza jest badana pod kątem wpływu na procesy fibrynolizy i krzepnięcia, osoby stosujące leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe nie powinny włączać jej samodzielnie. Dotyczy to między innymi warfaryny, acenokumarolu, heparyn, części nowoczesnych doustnych antykoagulantów, a także leków przeciwpłytkowych takich jak kwas acetylosalicylowy czy klopidogrel.

W literaturze opisano przypadki krwawień u osób stosujących nattokinazę, w tym przypadek krwawienia śródczaszkowego u pacjentki przyjmującej jednocześnie aspirynę. Opis przypadku nie pozwala udowodnić, że suplement był jedyną przyczyną zdarzenia, ale jest wystarczającym sygnałem, aby zachować ostrożność przy łączeniu preparatów wpływających na hemostazę.

PMID 18310985 – opis przypadku krwawienia przy jednoczesnym stosowaniu nattokinazy i aspiryny.

Nattokinaza nie zastępuje leków przeciwkrzepliwych

Warto powiedzieć to bardzo wyraźnie: nattokinazy nie należy stosować zamiast leków przeciwkrzepliwych zaleconych przez lekarza. W literaturze opisano przypadek pacjenta po wszczepieniu mechanicznej zastawki aortalnej, który samodzielnie zastąpił warfarynę nattokinazą. Po pewnym czasie rozwinęła się zakrzepica zastawki wymagająca ponownej operacji.

Ten przypadek dobrze pokazuje różnicę między suplementem a terapią o potwierdzonej skuteczności. Nawet jeśli nattokinaza wpływa na niektóre parametry biologiczne, nie oznacza to, że zapewnia ochronę porównywalną z lekami stosowanymi w profilaktyce zakrzepowo-zatorowej.

PMID 25552810 – Consequence of patient substitution of nattokinase for warfarin after aortic valve replacement.

Kto powinien zachować szczególną ostrożność?

Przed zastosowaniem nattokinazy konsultacja ze specjalistą jest szczególnie ważna u osób przyjmujących leki przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe, mających zaburzenia krzepnięcia, zwiększoną skłonność do krwawień, aktywne choroby przewodu pokarmowego związane z ryzykiem krwawienia albo przygotowujących się do zabiegu chirurgicznego lub stomatologicznego. Ostrożność jest wskazana również u osób z poważnymi chorobami sercowo-naczyniowymi, które nie powinny samodzielnie zmieniać zaleconego leczenia.

Jeżeli pojawiają się łatwe do powstawania siniaki, przedłużone krwawienia, krwawienie z przewodu pokarmowego, krew w moczu albo inne nietypowe objawy, nie należy zwiększać dawki suplementu ani eksperymentować z kolejnymi produktami wpływającymi na krzepnięcie.

Jak wybierać suplement z nattokinazą?

Przy porównywaniu produktów zwracaj uwagę przede wszystkim na deklarowaną aktywność enzymatyczną w FU, ilość ekstraktu w kapsułce, pochodzenie surowca oraz zalecaną porcję. Sama liczba miligramów nie wystarcza do porównania dwóch preparatów, ponieważ nie mówi bezpośrednio o aktywności enzymu. Warto także wybierać produkty z czytelną etykietą i dokładnie opisanym surowcem.

Znaczenie może mieć również rodzaj zastosowanego ekstraktu. Na rynku występują zarówno standardowe ekstrakty z natto, jak i markowe surowce o kontrolowanym procesie produkcji, takie jak NSK-SD®. Nie oznacza to automatycznie, że jeden produkt będzie właściwy dla każdego – najważniejsza jest przejrzystość parametrów oraz świadome stosowanie zgodne z etykietą.

Nattokinaza dostępna w EVITA

W sklepie EVITA dostępnych jest kilka preparatów różniących się rodzajem surowca, aktywnością enzymatyczną i wielkością opakowania. Przykładem preparatu o wysokiej deklarowanej aktywności jest NaturePro Nattokinaza 8000 FU – 50 kapsułek. Jedna kapsułka zawiera 400 mg ekstraktu natto o deklarowanej aktywności 8000 FU.

Dla osób wybierających większe opakowanie dostępna jest również NaturePro Nattokinaza 8000 FU – 120 kapsułek, zawierająca ten sam deklarowany poziom aktywności enzymatycznej i 400 mg ekstraktu w kapsułce.

Alternatywą jest Aliness Nattokinase NSK-SD® 100 mg – 60 kapsułek VEGE, oparty na markowym surowcu NSK-SD®. Przy wyborze nie należy jednak porównywać preparatów wyłącznie według masy ekstraktu – istotne są również deklarowana aktywność, rodzaj surowca oraz informacje podane przez producenta.

Najczęściej zadawane pytania o nattokinazę

Co to jest nattokinaza?

Nattokinaza jest enzymem proteolitycznym powstającym podczas fermentacji soi przez bakterie Bacillus subtilis var. natto. Jest jednym z charakterystycznych składników tradycyjnego japońskiego natto.

Co oznacza 2000, 4000 albo 8000 FU?

FU oznacza jednostki aktywności fibrynolitycznej wykorzystywane do opisu aktywności enzymatycznej nattokinazy. Nie są one tym samym co miligramy i nie powinny być traktowane jako prosty wskaźnik „mocy działania” suplementu w organizmie.

Na co stosuje się nattokinazę?

Nattokinaza jest badana przede wszystkim w kontekście procesów fibrynolitycznych, krzepnięcia oraz wybranych parametrów układu sercowo-naczyniowego. Wyniki badań nie pozwalają jednak traktować jej jako leku na zakrzepicę, nadciśnienie czy miażdżycę.

Czy nattokinaza rozpuszcza zakrzepy?

W badaniach laboratoryjnych wykazuje aktywność wobec fibryny, a w małych badaniach na ludziach obserwowano zmiany części markerów fibrynolizy. Nie oznacza to jednak, że suplement może być stosowany do leczenia istniejącego zakrzepu lub zastępować leki przeciwkrzepliwe.

Czy nattokinazę można łączyć z aspiryną?

Takiego połączenia nie należy stosować samodzielnie bez konsultacji ze specjalistą. Istnieją doniesienia kliniczne wskazujące na potencjalnie zwiększone ryzyko krwawienia przy jednoczesnym stosowaniu nattokinazy i leków przeciwpłytkowych.

Czy nattokinaza może zastąpić warfarynę lub inne leki przeciwzakrzepowe?

Nie. Nattokinaza nie jest zamiennikiem leków przeciwzakrzepowych. Samodzielne odstawienie przepisanego leku i zastąpienie go suplementem może mieć poważne konsekwencje zdrowotne.

Czy więcej FU oznacza lepszy produkt?

Nie zawsze. Wyższa aktywność enzymatyczna jest jednym z parametrów produktu, ale nie oznacza, że wyższa porcja będzie odpowiednia dla każdej osoby. Przy wyborze liczy się również rodzaj surowca, zalecenia producenta, stosowane leki i bezpieczeństwo.

Czy nattokinaza zawiera witaminę K2?

Natto jako żywność naturalnie może być bogate w witaminę K2, ale suplementy z oczyszczoną nattokinazą różnią się składem. Należy zawsze sprawdzić etykietę konkretnego produktu.

Podsumowanie

Nattokinaza jest interesującym enzymem powstającym podczas fermentacji soi i od wielu lat pozostaje przedmiotem badań nad procesami fibrynolizy, krzepnięcia i wybranymi parametrami układu sercowo-naczyniowego. Część badań wskazuje na możliwy wpływ na wybrane markery oraz niewielkie zmiany ciśnienia, ale większe badania nie potwierdzają wszystkich przypisywanych jej korzyści.

Dlatego najlepiej traktować nattokinazę jako składnik suplementu, a nie jako terapię. Szczególnej ostrożności wymagają osoby stosujące leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe oraz osoby z podwyższonym ryzykiem krwawień. Przy takich problemach decyzja o suplementacji powinna być omówiona ze specjalistą.

Badania naukowe wykorzystane w artykule

• PMID 39076715 – Nattokinase Supplementation and Cardiovascular Risk Factors: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials.
• PMID 18971533 – Effects of nattokinase on blood pressure: a randomized, controlled trial.
• PMID 27785095 – randomized double-blind placebo-controlled clinical trial dotyczący ciśnienia tętniczego.
• PMID 33843667 – Nattokinase atherothrombotic prevention study: A randomized controlled trial.
• PMID 26109079 – A single-dose of oral nattokinase potentiates thrombolysis and anti-coagulation profiles.
• PMID 18310985 – opis przypadku krwawienia przy jednoczesnym stosowaniu nattokinazy i aspiryny.
• PMID 25552810 – opis przypadku zastąpienia warfaryny nattokinazą po wszczepieniu mechanicznej zastawki.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Nattokinaza nie jest lekiem i nie powinna być stosowana jako zamiennik leczenia przeciwzakrzepowego, przeciwpłytkowego lub terapii nadciśnienia. Osoby przyjmujące leki, mające zaburzenia krzepnięcia lub przygotowujące się do zabiegu powinny skonsultować suplementację z lekarzem lub farmaceutą.